Temel yaklaşım
Tehlike ile risk
arasındaki fark
Tehlike, yaralanma veya sağlığın bozulmasına yol açma potansiyeli bulunan kaynak, durum veya faaliyettir. Risk ise tehlikeli olay ya da maruziyetin gerçekleşme olasılığı ile oluşabilecek sonucun ciddiyetinin birlikte değerlendirilmesidir.
Örneğin solvent tehlikeli bir kimyasal olabilir. Çalışanın solvent buharına kapalı ortamda, uzun süre ve uygun havalandırma olmadan maruz kalması belirli bir risk senaryosudur. Aynı kimyasalın kapalı sistemde ve etkili mühendislik kontrolüyle kullanılması farklı risk düzeyi oluşturabilir.
Güncel yayımlanmış esas sürüm ISO 45001:2018 ve Amd 1:2024'tür. Devam eden revizyon çalışmaları yeni bir yayımlanmış ISO 45001:2026 standardı gibi sunulmamalıdır.
Bu konuyu kuruluşunuzda uygulamaya taşımak için ISO 45001 yaklaşımımızı inceleyebilirsiniz.
Uygulama rehberi
Kimler ve hangi işler
kapsanmalıdır?
Risk değerlendirmesi yalnız normal üretimdeki kadrolu çalışanlarla sınırlı tutulmamalıdır:
- Rutin ve rutin olmayan faaliyetler
- Bakım, temizlik, arıza ve devreye alma işleri
- Taşeronlar, ziyaretçiler, stajyerler ve geçici çalışanlar
- Hamile, genç, engelli veya özel hassasiyeti bulunan kişiler
- Ofis, saha, ulaşım ve uzaktan çalışma koşulları
- Geçmiş olaylar, ramak kala bildirimleri ve meslek hastalığı verileri
- Acil durumlar ve makul öngörülebilir olağan dışı durumlar
- Yeni ekipman, malzeme, proses, vardiya veya organizasyon değişiklikleri
Uygulama yaklaşımı
Formu değil,
sahadaki gerçek işi değerlendirin.
Risk değerlendirmesi rutin ve rutin dışı işleri, ilgili kişileri ve değişiklikleri kapsamalı; önlemler mümkün olan en üst kontrol düzeyinden seçilmelidir.
Önemli: Yasal ve diğer şartlar yalnız risk puanına bırakılmamalı; ayrıca tanımlanmalı, uygulanmalı ve izlenmelidir.
Uygulama rehberi
Risk değerlendirmesi
nasıl yapılır?
- 01
Rutin ve rutin dışı işleri; çalışanları, yüklenicileri, ziyaretçileri ve acil durumları kapsama alın.
- 02
Tehlikeyi, maruziyeti, mevcut kontrolleri ve olası sonucu sahadaki gerçek iş üzerinden belirleyin.
- 03
Kuruluşun tanımlı yöntemiyle riski derecelendirin; yasal ve diğer şartları ayrıca dikkate alın.
- 04
Önlemleri kontrol hiyerarşisine göre seçin; mümkünse tehlikeyi ortadan kaldırın veya daha güvenli yöntemle değiştirin.
- 05
Sorumlu ve termin atayın, kontrolün uygulanmasını ve etkinliğini sahada doğrulayın.
Risk matrisi karar desteğidir; çalışan katılımının, saha gözleminin ve mesleki değerlendirmenin yerine geçmez.
Uygulama rehberi
Kontrol hiyerarşisi örneği:
solventle parça temizleme
| Seviye | Örnek kontrol | Değerlendirme sorusu |
|---|---|---|
| Ortadan kaldırma | Solventli temizleme adımını proses tasarımından çıkarmak | Parçanın kirlenmesini baştan önlemek mümkün mü? |
| İkame | Daha düşük tehlikeli temizleyici kullanmak | Yeni madde aynı işi daha düşük sağlık ve yangın riskiyle yapıyor mu? |
| Mühendislik | Kapalı yıkama sistemi ve lokal emiş | Maruziyet kaynağında fiziksel olarak kontrol ediliyor mu? |
| İdari | Süre, yetki, eğitim, bakım ve dökülme prosedürü | İnsan davranışına bağlı kalan riskler nasıl yönetiliyor? |
| KKD | Uygun eldiven, gözlük ve solunum koruması | Doğru seçim, uyum, bakım ve kullanım doğrulandı mı? |
Birden fazla kontrol katmanı gerekebilir. Hiyerarşi, alt seviyelerin hiçbir zaman kullanılmayacağı anlamına gelmez; tehlikeyi kaynağında azaltan seçeneklere öncelik verilmesi gerektiğini gösterir.
Sahada dikkat
En sık yapılan
hatalar
- Yalnız rutin işleri ve kadrolu çalışanları kapsamak.
- Kontrol hiyerarşisini atlayıp doğrudan kişisel koruyucu donanıma (KKD) yönelmek.
- Prosedürdeki kontrolü sahada doğrulamadan var saymak.
- Değişiklik, olay veya ramak kala sonrasında değerlendirmeyi güncellememek.
- Aksiyonu etkinlik kontrolü olmadan kapatmak.
Uygulama kontrolü
İSG riskleri için
uygulama kontrolü
- 01
Rutin dışı işler ve ilgili tüm kişiler kapsanıyor mu?
- 02
Tehlike ile olası sonuç açıkça tanımlı mı?
- 03
Çalışanların bilgi ve katılımı kullanılıyor mu?
- 04
Yasal ve diğer şartlar risk puanından bağımsız olarak kontrol ediliyor mu?
- 05
Önlemler kontrol hiyerarşisine göre seçiliyor mu?
- 06
Aksiyonun sorumlusu, termini ve etkinlik kanıtı var mı?
- 07
Değişiklikler, olaylar ve ramak kalalar yeniden değerlendirmeyi tetikliyor mu?
Kontrol düzeyleri
En etkili seçenekten,
kişisel korumaya doğru ilerleyin.
Her tehlike için daha üst düzey bir kontrolün teknik ve operasyonel olarak uygulanabilir olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Tehlikeli işi, maddeyi veya adımı süreçten tamamen çıkarın.
Tehlikeli olanı daha güvenli malzeme, ekipman veya yöntemle değiştirin.
İnsan ile tehlike arasına fiziksel veya teknik koruma yerleştirin.
Çalışma yöntemi, süre, yetki, işaretleme ve eğitimle maruziyeti azaltın.
Kalan riske karşı uygun KKD'yi seçin, kullanımı ve etkinliği doğrulayın.
Sık sorulan sorular
Merak edilenler
ISO 45001 belirli bir risk matrisi ister mi?＋
Hayır. Kuruluşun bağlamına uygun sistematik bir yöntem gerekir. Yöntem seçilirken yasal şartlar, çalışan katılımı ve riskin gerçek yapısı korunmalıdır.
Fine-Kinney kullanmak zorunlu mudur?＋
Hayır. Fine-Kinney kullanılabilecek yöntemlerden biridir. Kuruluş başka nitel veya nicel yöntem kullanabilir; önemli olan tanımların tutarlı ve karar üretmeye uygun olmasıdır.
KKD riski tamamen ortadan kaldırır mı?＋
Genellikle hayır. KKD, çalışan ile tehlike arasında son savunma katmanıdır ve doğru seçim ile sürekli kullanıma bağlıdır. Daha üst kontrol seviyeleri önce değerlendirilmelidir.
ISO 45001 risk değerlendirmesi yasal değerlendirme yerine geçer mi?＋
ISO 45001 yönetim sistemi yaklaşımı sağlar. Ülkeye özgü yasal gereklilikler, yetkiler, ekip yapısı, süreler ve kayıtlar ayrıca uygulanmalıdır.
Birincil kaynaklar
Resmî ve güvenilir
başvuru kaynakları.
Esra Kenger
ESS Kalite Danışmanlık Kurucusu, Yönetim Sistemleri Danışmanı ve Eğitmeni25+ yıllık sektör tecrübesiyle yönetim sistemlerinin kurulması, geliştirilmesi ve sahada uygulanması; denetim hazırlığı, süreç iyileştirme ve kuruma özel eğitim alanlarında kuruluşlara destek sağlamaktadır.
Saha risklerinizi kontrol hiyerarşisiyle birlikte değerlendirelim
Kapsam, mevcut durum ve hedeflerinizi kısa bir görüşmeyle netleştirelim.